Kreatywność jest decyzją

Kreatywność jest decyzją

  Najbardziej znaną teorią na temat tego, jak funkcjonuje kreatywność, jest teoria myślenia dywergencyjnego Joya Paula Guilforda. Pokrótce: myślenie dywergencyjne (wg Nęcki) „sprowadza się do licznych pomysłów w odpowiedzi na problem natury otwartej”. Oznacza to, że im więcej różnorodnych pomysłów, tym kreatywniej.
 Autorzy artykułu zamieszczonego w "Creativity Research Journal" (źródło poniżej), w swoich wysiłkach objaśnienia sposobu, w jaki funkcjonują jednostki twórcze, proponują teorię inwestycyjną: "tanio kupić, drogo sprzedać". Twórcy "kupują tanio" niszowe, mało popularne pomysły z potencjałem. W trakcie ujawniania ich światu, zwykle napotykają opór. Na końcu "sprzedają drogo", kiedy ich pomysł staje się świetnym, popularnym rozwiązaniem i... przechodzą do pracy nad kolejnym, jeszcze nieujawnionym szeroko pomysłem.
 Zgodnie z tą teorią kreatywność wymaga sześciu źródeł:
1. Zdolności intelektualnych,
2. Wiedzy,
3. Właściwych stylów myślenia,
4. Osobowości twórczej,
5. Motywacji,
6. Odpowiedniego środowiska.
 Postaram się teraz - zgodnie ze stanowiskiem proponowanym przez Roberta J. Sternberga i jego kolegów-naukowców - opisać pokrótce powyższe źródła, warunkujące zaistnienie kreatywności.
Ad. 1. Kreatywność wymaga zdolności syntetyzowania, analizowania oraz - nomen omen - podejścia praktycznego. Żadne z z trzech wymienionych zdolności intelektualnych istniejące osobno lub w konfiguracji po dwa, nie gwarantują sukcesu w kreatywności (czego dowodzą wymienione przez Sternberga badania).
Ad. 2. Pewien zakres wiedzy jest niezbędny dla zaistnienia kreatywności, lecz... wiedza ekspercka może utrudnić twórcze myślenie (znając doskonale pewien wąski wycinek rzeczywistości, trudniej jest "wyjść z pudełka" i przyjmować różnorodne perspektywy).
Ad. 3. Style myślenia dotyczą podejmowania decyzji, których umiejętności użyć w danej sytuacji (najbardziej kreatywny styl myślenia jest zwany legislacyjnym, stawiającym na indywidualne pomysły i rozwiązania).
Ad. 4. Sprzyjające kreatywności cechy osobowości to: chęć pokonywania przeszkód i podejmowania rozsądnego ryzyka, tolerancja na sprzeczności i efektywność osobista.
Ad. 5. Trudno jest podejmować się pracy twórczej, jeżeli się tego nie kocha. A jednocześnie motywacja do tworzenia nie jest wrodzona - jest decyzją.
Ad. 6. Odpowiednie środowisko to środowisko, które wspiera i nagradza twórcze pomysły. Środowisko zwykle jest mało sprzyjające - i dlatego wielu ludzi rezygnuje ze swoich dążeń pod wpływem krytyki. Owoce nowego, twórczego myślenia bywają nader często odrzucane: powieść "Tar Baby" Toni Morrison otrzymała krytyczne, negatywne recenzje po pierwszym wydaniu, podobnie jak "Szklany klosz" Sylwii Plath. Pierwsza wystawa Edwarda Muncha w Monachium została otwarta i zamknięta jeszcze tego samego dnia, po ostrych, negatywnych opiniach krytyków.

 Według teorii inwestycyjnej kreatywność jest decyzją. (W czasie moich warsztatów rozwijania twórczości najpierw podejmujemy decyzję: "Moja twórczość jest ważna" i łączymy ją z innymi wartościami w życiu. Cieszę się, że teraz ten element warsztatu mogę podeprzeć konkretnymi badaniami)
 Sugeruje to jednocześnie, że kreatywność może być rozwijana. Rozumiem teraz, dlaczego moja prośba, by studenci byli bardziej kreatywni, od razu powoduje, że rzeczywiście stają się bardziej kreatywni! (Wystarczy ich decyzja, że tacy będą).

 Zatem aby być kreatywnym, trzeba zacząć od postanowienia: od dziś będę kreatywny. Potem należy podjąć kolejną: od dziś będę myśleć w sposób niestandardowy (wbrew pozorom, bardzo wiele osób nie ma najmniejszej ochoty się na to decydować, jak pisze autor artykułu).
 Mój ostatni wniosek? Trenowanie kreatywności ma sens.


Źródło: Robert J. Sternberg (2006) The Nature of Creativity, Creativity Research
Journal, 18:1, 87-98, DOI: 10.1207/s15326934crj1801_10